Press "Enter" to skip to content

Çoğaltma Hakkı Ödemelerinin Vergilendirilmesi (Gümrük, KDV, Gelir/Kurumlar)

 Arif Ayluçtarhan, Dr. Öğr. Üyesi,  YMM, Bağımsız Denetçi

Sezai Kaya, Gümrük Müşaviri, Gümrük ve Ticaret Eski Müfettişi

1-Giriş

Çoğaltma işlemi, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 22. maddesinin I. Fıkrasında; bir eserin aslının veya kopyalarının herhangi bir şekil veya yöntemle, tamamen veya kısmen, doğrudan veya dolaylı, geçici veya sürekli olarak çoğaltılması olarak tanımlanmıştır.

Genellikle fikir ve sanatsal eserlerin somutlaştırıldığı kitap, dergi, sinema ve program içeren taşıyıcı ortam alımlarında söz konusu olan çoğaltma işlemine aşağıdaki örnekler verilebilir.

– Bir numune kalem ithal edilmesi ve ithal edilen orijinal kalemin tam kopyalarının imalatında kullanılmak üzere bir kalıp üretilmesi, – Elektronik devre kartlarına işlenecek yeni geliştirilmiş bir devre düzenini gösteren bir şematik diyagramın alımı, – Tekrar satış için minyatür versiyonlarının çoğaltılması amacıyla heykel satın alınması, – Tebrik kartları halinde çoğaltılmak üzere bir çizgi film kahramanının çizimini içeren bir asetat baskının alınması, – Bir aşının üretimi için çoğaltılmak üzere yeni bir bakteri suşunun alımı, – Kitap halinde çoğaltılmak amacıyla bir elyazmasının alınması,

– Diğer benzer modeller halinde çoğaltılmak üzere yeni bir otomobil tipinin küçük ölçekli bir modelinin alımı, – Yeni bir oyuncağın tam kopyalarının çoğaltılması amacıyla bir prototip alımı, – Orijinal türlerin yok olmasını önlemek için çoğaltılmak üzere genetik değişikliğe uğratılmış bir böcek ithali, – Çoğaltarak Türkiye’de dağıtımını yapmak üzere CD içerisinde bir program alımı.

Verilen örnekler ve tanım çerçevesinde, ithal edilen eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi’nde çoğaltılabilmesi hakkı karşılığında yapılan ödemelerin gümrük vergisi, KDV ve gelir üzerinden alınan vergiler karşısındaki durumu bu yazımızın konusunu oluşturmaktadır.

2- Gümrük Vergisi Karşısındaki Durumu

4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 27/5. maddesinde, ithal edilen eşyanın gümrük kıymetinin (gümrük vergisi matrahının) belirlenmesi sırasında;

a) Türkiye’de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemelerin,

b) Türkiye’ye ihraç amacıyla satışında bir satış koşulu olmaması kaydıyla (alıcı ile satıcı arasındaki sözleşmede eşyanın satın alınmasının bir şartı olarak koşulmaması), dağıtım veya tekrar satış hakları için alıcının yaptığı ödemelerin,

Gümrük kıymetine girmesi gereken royalti ve lisans ücretleri kapsamında değerlendirilmeyeceği ve fiilen ödenen veya ödenecek fiyata ilave edilmeyeceği ifade edilmektedir.

Gümrük vergisin eşya ithali üzerinden alınıyor olması, çoğaltma hakkı ödemelerinin gümrük kıymetine (vergi matrahına) dahil edilmemesi sonucunu doğurmaktadır. Zira, çoğaltma hakkı ödemesi gayrı maddi bir hakkın satın alınması karşılığında yapılmaktadır. Eşya ithaline odaklanan gümrük vergisi, eşya ile arasında herhangi bir bağ olmayan ödemelerle ilgilenmemektedir. Her ne kadar Kanunun ilgili maddesinin gerekçesinde belirtilmese de bahsettiğimiz bu nedenler dolayısıyla çoğaltma hakkı ödemelerinin gümrük kıymetine girmediği düşüncesindeyiz.

Çoğaltma hakkı için yapılan ödemelerin gümrük kıymetine dahil edilmemesi için fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayırt edilebilmeleri gerekmektedir. Yani çoğaltma hakkı ödemesinin, mal faturası içerisinde ayrı bir kalem olarak gösterilmesi veya ayrıca fatura edilmesi gerekmektedir. Ancak, gümrük idaresi ödemenin, çoğaltma hakkı karşılığında yapıldığına ikna olmak için kanıtlayıcı belge (sözleşme vs.) isteyebilecektir. Gümrük idaresi, ithal edilen eşya bedellerinin çoğaltma hakkı adı altında ödendiğine ilişkin karineler elde ederek gümrük kıymetinin aşındırıldığına kanaat getirirse ilave tahakkuk işlemi gerçekleştirebilecektir.

3-KDV Karşısındaki Durumu

3.1-Gümrük İdaresine Beyan Edilen KDV: Çoğaltma hakkı ödemeleri satın alınan bir hak karşılığında yapılmaktadır. Yukarıda da bahsedildiği gibi gümrük idaresinin odaklandığı noktanın eşya ithali olmasının sonucunda, 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 48. maddesi çerçevesinde gümrük idaresine beyan edilmesi gereken bir KDV’den söz edilemeyecektir. Buna göre; fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayırt edilebilebilen çoğaltma hakkı ödemeleri serbest dolaşıma giriş beyannamesinde KDV matrahına dahil edilmemelidir.

3.2-Vergi Dairesine Beyan Edilen KDV: 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1. maddesinde verginin konusunu teşkil eden işlemler sayılmaktadır. Bu madde değerlendirildiğinde Türkiye’de ticari veya serbest meslek kazancı çerçevesinde gayrı maddi hakkın satışı, Kanunun 4. maddesinde işlem olarak hizmet ifası örneklendirilirken kullanılan “gibi” edatının yardımı ile hizmet ifası olarak verginin konusuna girebilecektir.[1]

Ancak konu yazımız çerçevesinde, yurtdışında yerleşik bir kişiden satın alınan hak olarak değerlendirildiğinde, KDV Kanunu’nun 1. maddesinin 2. fıkrası dikkate alınmalıdır. Bu fıkraya göre, ticari, sınaî, ziraî faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devamlılığı, kapsamı ve niteliği

– Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre,

– Gelir Vergisi Kanununda açıklık bulunmadığı hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edilir.

Gelir Vergisi Kanunu’ndaki açık hükme göre ticari kazanç elde etme şartı Türkiye’de mevcut olması gereken işyeri ve daimi temsilci aracılığı ile kazancın elde edilmesi gerekmektedir. Bu şartın sağlanmadığı durumda, ticari kazanç çerçevesinde hizmet ifasından bahsedilemeyecek, hak satılması dolayısı ile çoğaltma hakkı verginin konusuna sokulamayacaktır.

Bununla birlikte; gayrı maddi hakların satın alınması duruma göre, 1. maddenin 1. fıkrasının 2. bendinde yer alan “Her türlü … hizmet ithalatı” ve 3/f alt bendinde yer alan “Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemleri” şeklindeki düzenlemeler kapsamında değerlendirilebilir. Şöyle ki;

Gayrı maddi hak satın alınmışsa gümrük idaresinin dışında hizmet ithali dolayısı ile vergilendirme düşüncesi ileri sürülebilir. O zaman, vergi dairelerine maldan bağımsız bir hizmet satın alımı dolayısı ile hizmet ithalatı saiki ile beyanda bulunmak gerekecektir. Çoğaltma hakkı ödemesinin gayrı maddi hakkın satın alınması karşılığında yapılmadığı ve sözleşme konusu hakkın tamamen devredilmediği durumlarda yurt dışında yerleşik kişinin Türkiye’de kiralama işlemi gerçekleştirdiği düşünülebilir. Kiralama işlemi de Kanunun 1. maddesinin 3. fıkrasının f bendi gereği verginin konusuna hizmet ifasından bağımsız olarak girecektir. Tüm bunların sonucunda da, gayrı maddi hak sahibi kişilerin yurtdışında olması nedeniyle Türkiye’de yerleşik olup ödemeyi yapan kişi tarafından Kanunun 9. maddesi uyarınca KDV tevkifatı yapılacaktır.

Nihayet, bize göre çoğaltma hakkının satın alınmasında bir hakkın satımı dolayısı ile dar mükellef kişi Türkiye’den Gelir Vergisi Kanunu’nun Mükerrer 80. maddesi gereğince değer artış kazancı olarak diğer kazanç ve irat elde etmektedir. Dolayısı ile bu çerçevede hakkın satımı işleminden dolayı katma değer vergisi doğmayacağını düşünmekteyiz. Bu şekilde hak satışı, müellif ve kanuni mirasçıları dışında telif hakkının 3. kişilerce satışındaki durum gibi değerlendirilmelidir. Burada da hak satışı Gelir Vergisi Kanunu’nun Mükerrer 80. maddesi uyarınca değer artışı kazancı olduğundan KDV’ye tabi değildir.[2]

4-Gelir Üzerinden Alınan Vergiler Karşısındaki Durumu

Çoğaltma hakkının elde edilmesi karşılığında yapılan ödemeler nedeniyle yurtdışında yerleşik dar mükellef kişinin nasıl vergilendirileceğine Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 01.08.2007 tarihli 14433 sayılı müktezası ışık tutar mahiyettedir. Müktezada aynen;

“1) Şirketiniz tarafından yurt dışında mukim firmalardan piyasada bulunan hazır paket programların alınarak üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmadan ve/veya çoğaltılmadan işletmenizde kullanılması halinde, yurt dışında mukim firma tarafından elde edilen kazanç,ticari kazanç niteliği taşıyacağından, bu nitelikteki ödemeler üzerinden vergi kesintisi yapılmayacaktır.

2) “Copyright” kapsamında bir bilgisayar programının çoğaltma, değiştirme, topluma dağıtma, gösterme vb.gibi haklarının satın alınması halinde, şirketiniz tarafından bir gayrimaddi hak elde edilecek olup, yurt dışında mukim firmaya yapılacak söz konusu gayri maddi hak bedeli ödemelerinden 2006/11447 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca % 20 oranında vergi kesintisi yapılacaktır.

3) Yurt dışında mukim firmalara, şirketinizde kullanılmak üzere daha önce piyasada bulunmayan bir bilgisayar programının özel olarak hazırlatılması halinde, yurt dışında mukim firma tarafından elde edilen kazanç, serbest meslek kazancı niteliği taşıyacağından, 2006/11447 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca % 20 oranında vergi kesintisi yapılması gerekmektedir.” ifadelerine yer verildiği görülmektedir.

Müktezada bahsi geçen durumlardan ikincisinde olduğu gibi çoğaltma hakkı karşılığında yapılan ödemelerden 2006/11447 sayılı (meri 2009/14593) Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca % 20 oranında vergi kesintisi yapılmak durumundadır. Kesinti yapılmadan önce çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarına bakmakta yarar vardır.

Son olarak müktezadan yola çıkarak birinci paragrafta ticari kazanç olarak nitelenerek vergi kesintisi yapılmayacağı hususunu açarsak, eğer yurt dışındaki kişinin Türkiye’de işyeri ve daimi temsilcisi yoksa vergilenecek ticari kazanç şartının oluşmadığını belirtmeliyiz. Yani tevkifat dışında yabancı kişi tarafından doğrudan beyan edilecek bir kazançtan da bahsedemeyiz.

Muktezanın yazımıza aldığımız şekli ile ikinci paragrafında bahsedilen vergi kesintisinin yurtdışındaki kişinin (Türkiye’de yerleşik olmayan kişinin) elde ettiği değer artış kazancı üzerinden yapıldığı değerlendirmesini yapabiliriz.

MAÇ, Mehmet, Katma Değer Vergisi Kanunu Uygulaması, 2. Baskı. İstanbul: Denet Yayıncılık,1994.

YAKIŞIKLI, Ramazan, TelifHaklarınınVergilendirilmesi, Vergi Dünyası, HUD, Aralık 1994 (Sayı : 160)

——————————————————————————–

[1] Mehmet Maç[2] Ramazan Yakışıklı TELİF HAKLARININ VERGİLENDİRİLMESİ Aralık 1994 (Sayı : 160)

Arif Ayluçtarhan
Arif Ayluçtarhan

View all posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir